2020Bijnamen

OVER BIJNAMEN,TOENAMEN EN ALIASNAMEN IN LANGDORP,GIJMEL EN WOLFSDONK
 
Wat ligt aan de oorsprong van bijnamen? Veel minder dan vroeger krijgen mensen bijnamen. Doorgaans worden enkel nog de officiële voor- en familienaam gebruikt. En volstaat dat niet dan voegt men er het adres aan toe, de naam van de ouders of ook het beroep. Toen ik in Wolfsdonk en Aarschot mijn lagere en middelbare studies deed, hadden de meeste leerkrachten nog een bijnaam. Slechts zelden durfden we die in hun nabijheid uitspreken. Het was meestal een verbastering van hun naam, een lichaamskenmerk, een karaktertrek, een daad waarop ze betrapt waren. Zelfs onder het gewone volk zijn bijnamen vrij onschuldig. Meest verwijzen ze naar de afkomst, langs vaders- of moederskant, naar hun beroep, een opvallend kenmerk of hun geboorteplaats. En aangezien tot rond 1960 praktisch alleen Latijnse namen van heiligen werden ingeschreven in het doopregister, kregen de kinderen thuis een Vlaamse variant ervan te horen. Varianten van heiligennamen vinden we soms nog terug onderaan op de blaadjes van een blokjeskalender. Maar vandaag is de band tussen beide niet meer zo duidelijk als vroeger. Een paar voorbeelden? Wie kent nog Julia van Lien Fuis, en Tuinke Spies? Wel, de eerste is Julia Everaerts (1910-1989) dochter van Angeline Janssens (°1866) en kleindochter van Servaas Janssens. Fuis is een verbastering van Vaas, de kern van de Latijnse naam Servatius. En de tweede is Antoon Pauwels (°1893), zoon van Petrus Sulpitius Pauwels (1844-1913). Spies is een verbastering van Sulpitius, waarin dezelfde letters voorkomen. In heel wat bijnamen wordt de afstamming met twee of meerdere namen weergegeven, al dan niet aangevuld met een beroep. Soms ontstaat daardoor een misverstand als na de naam van de persoon de voornaam van de grootouder wordt weggelaten en het beroep behouden blijft. Zo wordt mijn vader ‘Frans van Tiestke de wever’ genoemd terwijl Tiestke, (officieel Joannes-Baptista), het beroep van wever niet meer uitoefende. De ouders van Tiestke waren, evenals hun voorouders, wél wevers en spinners. Ze woonden in de huidige Spagniëstraat. Hetzelfde gebeurde met Fokke Schoen zijn roepnaam. Enkel een broer en hun beider vader waren schoenmakers. Gelukkig levert het verstaan van de verbastering van naam, voornaam of beroep doorgaans geen al te grote moeilijkheden op. Wie weet dat ‘Sus Mand’ de bijnaam is van Franciscus Bergen (1855-1943) zal al vermoeden dat zijn vader Amandus Bergen was. Bij Nard, Miel en Rik van Stainke is het wel iets moeilijker. Constantinus Van de Schoot was niet hun vader, maar hun grootvader, en die woonde in Herselt.
 
Invoegen 2 foto’s: Dorp Wolfsdonk en Maria Gijmel F4422g47 + F4422h47 
 Afbeelding invoegenAfbeelding invoegen
Oproep tot medewerking Beste lezers, jullie merken dat het team van ‘Verhalen verbinden Platteland’ al heel wat opzoekingswerk heeft verricht. Maar ook jullie kennis van bijnamen is nog een grote bron zijn om onze lijst aan te vullen. Welke info is voor ons belangrijk? - de bijnamen die voorkomen in Langdorp, Gijmel, Wolfsdonk; - zoveel mogelijk gegevens over de betreffende persoon; - zo mogelijk de oorsprong of reden van deze bijnaam. Hoe kunnen jullie ons de info bezorgen: a) door een mailtje te sturen naar info@verhalenverbindenplatteland.be; b) door een briefje te stoppen in de bus van de pastorij te Langdorp (Langdorpsesteenweg 299) of de oude pastorij te Wolfsdonk (Wolfdonk-Dorp 20, 3201 Langdorp); c) door je bijdrage mee te delen aan Renaat Van den Berckt, die deze tekst schreef, aan Julia Brems of Jonas Danckers. Ze zorgen ervoor dat alles verzameld wordt. Het geheel zal in 2021 als lectuur terug te vinden zijn in dit parochieblad maar ook in een publicatie over de oude verhalen van Wolfsdonk, Langdorp en Gijmel die in juni 2021 zal verschijnen!
 
 Bijnamen in Langdorp, Gijmel, Wolfsdonk (deel 2)

 

Vorige week hadden we het over het ontstaan van bijnamen (toenamen of hoe je ze ook mag noemen), en gaven we reeds enkele soorten namen als voorbeeld. Daarbij deden we een oproep naar onze lezers om aan dit project mee te werken. De meeste bijnamen zijn, of waren, immers slechts gekend in een beperkte kring, een parochie, een wijk, straat of specifieke groep. En de oorsprong van een bijnaam is door een buitenstaander soms niet meer te achterhalen.

De heemkunde in onze gemeente is echter belangrijk. We hopen die van dienst te kunnen zijn door ook nu een deel van de kleine geschiedenis op te tekenen. Het is dus zeker niet de bedoeling om scheldwoorden of kwetsende bijnamen van nog goed gekende personen op te sporen en die te gaan verspreiden.

 

In parochieblad nr. 45 van 4 november stond op blz. 8 een artikel over De Witte en dit bij gelegenheid van de 100ste verjaardag van het boek. Het begint met volgend citaat van Ernest Claes:  "Hij hiet eigenlijk ‘Lewie’, niet ‘Witte’; die naam kwam maar van zijn haar. ‘Louis’, op zijn Fransch, noemde hem alleen de maseur, vroeger in de nonnekensschool, en op zijn schrijfboeken schreef hij plechtig ‘Ludovicus’. De pastoor in de catechismus zei ‘Wittekop, Vlaskop’, maar dat vond hij alleszins nog voornamer dan Rosse te heeten, lijk Dries van de Knots.”


Het ganse artikel zal zeker in Wolfsdonk door velen gelezen zijn want Louis Verheyden, alias De Witte van Zichem, woonde op de Testeltsesteenweg vlak voor de Hanenberg. Hij was te Zichem geboren op 13 juni 1891 en overleed bij ons op 14 oktober 1975. Zijn graf lag op de begraafplaats van Wolfsdonk, maar werd er jammer genoeg niet bewaard als aandenken aan onze wereldberoemde dorpsgenoot. Louis was gehuwd met Maria Corten. Hij had aan de statie van Testelt een stamcafé.

 

   Afbeelding invoegen 

Afbeelding invoegen

Afbeelding invoegen

De Witte is ook een (deel van de) bijnaam van heel wat personen uit onze vroegere gemeente. Paul Bruyninckx, wiens vader fotograaf was, heeft ons zijn lijst bezorgd met ruim 200 roepnamen opgetekend in Langdorp. En slechts enkele hiervan kregen voor ons reeds een naam en gezicht. Wat de voornaam Louis of Louisa betreft, blijft het voor ons zoeken naar Witten Hendriks, Witten Hut, Witte Soek, Witte van Cobergen, Witte van Gillekes, Witte van Waiken Hoek, Witte van Liske, Lewieke Vanlul, Lewie van de vuurmeule en Lewiske van Darekes.

We vonden of kregen wel informatie over:

Witte Piot (Louis Laeremans echtgenoot van Jet Meynckens die een kruidenierswinkel had aan de kerk in de Gijmel);

Witte Tamboer (Louis Pauwels, 1903-1988, echtgenoot van Anna Maria Van de Schoot, afstammeling van een tamboer-majoor bij het leger ten tijde van Napoleon);

Witte van Fluppes (Louis Peeters, afstammeling van Philippus Peeters uit Testelt die in 1853 huwde met Anna Rosalia Sools);

Witte Klak (Louis Torfs uit Herselt, die in 1927 huwde met Anna Maria Somers en in de Kleine Kruisweg woonde. De rol van zijn hoofddeksel blijft nog onzeker);

Witje Woest (Louis Cuypers echtgenoot van Coleta Peeters die in de haakse bocht van de Roosstraat woonden in een lemen huisje met een potstal. Herkomst van Woest blijft een vraagteken);

Witje Lemmes (Louis Pauwels, overleden in 2001, weduwnaar van Bertha Van den Brande, zoon van Wannes Pauwels en Maria Lemmens);

Lowie van Tut (Louis Beyens, afkomstig uit Eindhout=Tut of thut, wonend in de Mosvenne. Hij werd ook ‘t Kaske genoemd. Waarom?);

Witte van Fuis (Louis Laureys, 1923-2003, zoon van Servatius=Fuis en Maria Somers, was gehuwd met Irma De Boel);

Witte Schoen (Louis Alaerts, 1911-1997, echtgenoot van Maria Alaerts, was schoenmaker evenals zijn vader. Zijn broer Fokke Schoen was echter geen schoenmaker, maar de bijnaam erfde hij wel van zijn vader).

 

OKRA Wolfsdonk heeft zich vorig jaar tijdens een vergadering ludiek beziggehouden met opzoekingswerk en nog heel wat ongekende bijnamen kwamen toen tevoorschijn. Vandaar onze oproep aan alle lezers van het parochieblad om te delen wat ze er nog van weten.

 

Oproep tot medewerking

Beste lezers, jullie merken dat het team van ‘Verhalen verbinden Platteland’ al heel wat opzoekingswerk heeft verricht. Maar ook jullie kennis van bijnamen is nog een grote bron om onze lijst aan te vullen.

 

Welke info is voor ons belangrijk?

-          de bijnamen die voorkomen in Langdorp, Gijmel, Wolfsdonk;

-          zoveel mogelijk gegevens over de betreffende persoon;

-          zo mogelijk de oorsprong of reden van deze bijnaam.

 

Hoe kunnen jullie ons de info bezorgen:

a)     door een mailtje te sturen naar info@verhalenverbindenplatteland.be;

b)     door een briefje te stoppen in de bus van de pastorij te Langdorp (Langdorpsesteenweg 299) of de oude pastorij te Wolfsdonk (Wolfdonk-Dorp 20, 3201 Langdorp);

c)      door je bijdrage mee te delen aan Renaat Van den Berckt, die deze tekst schreef, aan Julia Brems of Jonas Danckers. Ze zorgen ervoor dat alles verzameld wordt.

 

Het geheel zal in 2021 als lectuur terug te vinden zijn in dit parochieblad maar ook in een publicatie over de oude verhalen van Wolfsdonk, Langdorp en Gijmel die in juni 2021 zal verschijnen!

 

Alvast dank voor al de mooie namen die we zo kunnen bewaren voor het nageslacht !